بزرگ ترین نعمتی که خداوند به پیروان مکتب اهل بیت (ع) ارزانی داشته
۱۰ بهمن ۱۳۸۸
« فَأسئَلُ اللهَ الّذی اَکرَمَ مَقامَکَ و اَکرَمَنی بکَ اَن یَرزُقنی طَلَبَ ثارک مَعَ امام منصور من اَهل بیت مُحَمّد (ص) »
و از خدایی که مقام شما را گرامی داشت می خواهم بر من چنان کرامتی را ارزانی کند که در انتقام خون شما در رکاب امام پیروز از اهل بیت محمد (ص) شرکت کنم .....
نکته های فراوانی در این بخش از زیارت گنجانده شده است ؛ از جمله اینکه یکی از بزرگترین نعمت هایی که خداوند به بشر به ویژه به پیروان مکتب اهل بیت (ع) ارزانی داشته است ، شناخت پیامبر و خاندان گرامیش می باشد ، که این خاندان برای هدایت و راهنمایی بشر از سوی خدا معرفی شده اند ؛ زیرا بالا ترین نعمت پروردگار برای هر عصر و نسلی ، تعیین امام است که مردم برای اصلاح امر خود به پیروی و دوست داشتن آن امام فراخوانده شده اند و با این پیروی کردن و دوست داشتن است که آدمی به مرتبه کمال - که همان شناخت اولیای خدا در هر زمانی می باشد - نایل می گردد . نکته بسیار مهم این است که پیامبر و جانشینان راستین وی به لطف و عطای الهی به این مقام و مرتبه رسیده اند ، نه با ریاضت و مشقّت ! و به اصطلاح حکیمان اسلامی ، ایشان به موهبت مفضل ، منعم به درجه فنا و بقای بالله رسیده اند . آیاتی از قرآن کریم مانند : « هرکه رسول را پیروی کند خدا را پیروی کرده است » (1) ... همچنین آیه شریفه : « ای رسول ، مؤمنانی که با تو بیعت کردند ، به حقیقت با خدا بیعت کرده اند ( چون تو خلیفه خدایی ) » (2) ... حاکی از رسیدن پیامبر و جانشینان راستین وی به مقام عالی قرب پروردگار و فنای در راه او می باشد ، و چنان که گفتیم ، این مقام برای آنها از راه ریاضت کشیدن و مشقّت دیدن به دست نیامده ، بلکه لطف خداوندی این مقام را به آنها عنایت کرده است .
علامه خواجه نصیرالدین طوسی در همین جهت چنین می گوید : " همانا عارف هرگاه از نفس خود جدا شد و به حق پیوست ، هر قدرتی که خداوند درباره مخلوقاتش دارد ، او نیز دارد ، و علم وی درباره همه آنچه خداوند داشته و نیز وجود دارد و هر اراده ایکه خداوند درباره ممکنات انجام می دهد ، و نمی توانند مخالفت کنند ، عارف نیز این نیرو را دارد . پس هر چیزی را که خداوند با لطف خود به وی عنایت کرده او دارا می باشد . در این هنگام چشم او چیزی است که خداوند با او می بیند و با گوش او می شنود و با قدرت او انجام می دهد و با دانش او می داند و با وجود وی ایجاد می کند . پس عارف در آن هنگام در حقیقت ، متخلّق به اخلاق و صفات الهی می شود " (3) ...
از این رو ، امام باقر (ع) هنگامی که جابر ابن عبدالله انصاری درباره دانش و علم امامان ( که مصداق روشن و راستین ((عارف )) هستند ) می پرسد ، امام (ع) می فرماید : « ای جابر ، در انبیاء و جانشینان آنان پنج روح وجود دارد : 1- روح القدس 2- روح ایمان 3- روح حیات 4- روح قوّت 5- روح شهوت ... ای جابر ، به وسیله روح القدس است که از زیر عرش تا اعماق زمین هر چه را که هست می دانند » (4)
آری مرتبه واقعی این بزرگواران آن است که خدای متعال ایشان را برای هدایت بشر معرفی کرده ، تا از آنان پیروی شود و با این پیروی به سعادت و کمال برسند . با دانستن این مطلب چه بسا حکمتی از این بخش از زیارت که (( خدا مقام شما را گرامی داشت )) مشخص می شود .
خواستن توفیق از خدا برای خونخواهی سیدالشهدا (ع)
نکته دیگری که در این بخش از زیارت عاشورا گنجانده شده است ، سؤال و درخواست از درگاه الهی برای خونخواهی اباعبدالله (ع) است . و این موضوع تأکید دیگری بر شأن و اهمیت دعا می باشد . بررسی آیات و روایات نشان می دهد که ترک درخواست و سوال و ( دعا نکردن ) موجب طرد و رانده شدن انسان از درگاه خداوند متعال است . از این رو در قرآن کریم آمده است : « و هرگاه سوره ای نازل شد که در آن به ایمان آوردن به خدا و جهاد در راه او به همراه رسول خدا امر شده بود ، ثروتمندان آنان ( منافقان ) از حضور تو معافی از جهاد خواسته گفتند : ما را از معاف شدگان قرار بده . به آن راضی بودند که با زنان و کودکان و ناتوانان ، در خانه بنشینند ( و در جهاد حاضر نشوند ) . دل های آنها نقش کفر و تاریکی به خود گرفت ، تا دیگر هیچ درک حقایق نکردند » (5) ... نظر به اینکه واژه (فقه ) در عربی به معنای درک و فهم عمیق است ، از آمدن " لایفقهون " در آیه فهمیده می شود که نفهمیدن ، نتیجه عدم درخواست آنان بوده ، که این خود نوعی طرد شدن آنها از درگاه ربوبی به جهت نخواستن است . از طرفی توفیق بر امور از ناحیه خداوند متعال است که با خواستن بنده همراه می شود و خداوند کریم اگر درخواست و دعایی از بنده نباشد ، توفیقی نخواهد داد . از این جهت است که خداوند در آیه ای می فرماید : « اگر آنان قصد سفر جهاد را داشتند ، برای آن به خوبی آماده می شدند ، لیکن خدا هم از توفیق دادن و برانگیختن آنها برای جهاد کراهت داشت ! ( تا از آن سعادت بزرگ ) آنها را بازداشت و حکم شد ( که ای منافقان ، ای نالایقان ) شما با معذوران در خانه خود بنشینید » (6) ... همچنین در این خصوص در آیه ای دیگر آمده است : « ما به هر دو فرقه ( از دنیا خواهان و آخرت طلبان ) به لطف خود مدد خواهیم داد ، که از لطف و عطای پروردگار تو هیچ کس محروم نخواهد شد » (7) ... از این رو در دعای افتتاح چنین آمده است : " ای خدا ، تو به ما اجازه دادی که به درگاهت دعا کنیم و حاجت طلبیم . پس ای خدای شنوا سپاس مرا بپذیر و دعایم را اجابت فرما و از لغزشم به کَرَم خود درگذر " (8) ... مولوی به همین حقیقت اشاره ای زیبا کرده است ،رآن جا که می گوید :
جـان جاهل زین دعا جـز دور نیست زان که یارب گفتنش دستور نیست
بر دهان و بر لبش قفل است و بند تـا ننـالــــد بــا خــدا وقـــت گزنـــد (9)
نکته دیگر در این بخش از زیارت (دعا) آن است که زائر خدا را به صفت تکریم مقام اباعبدالله (ع) یاد کرده است . چه بسا سرّ این نکته در آن است که زائر می خواهد به این مطلب اشاره کند که ای خدا ، همانگونه که در آغاز خلقت مرا به شناخت خود کرامت بخشیدی و ارج نهادی ، این احسان و کرامت خود را همواره ادامه بده ، تا سرانجام من در رکاب حضرت ولی عصر عجل الله فرجه الشریف به خونخواهی حضرت اباعبدالله و یارانش برخیزم . نکته دیگر در این بخش از زیارت خونخواهی (( در رکاب امام عصر عج ) است که نوعی امیدواری به (( اتمام احسان )) نسبت به بندگان می باشد . این اتمام احسان به دو نوع است : یکی اینکه زائر در رکاب حضرت ولیعصر(عج) به فیض شهادت برسد و دیگر اینکه همراه آن حضرت به پیروزی برسد . هر یک از این دو صورت ، مصداق (( احدی الحسنیین )) یکی از دو نیکی است که در قرآن کریم به آن اشاره شده است : « بگو ( ای پیامبر ) که آیا شما منافقان جز یکی از دو نیکویی ( پیروزی یا شهادت ) چیزی را می توانید بر ما انتظار برید ؟ » (10) ... همچنین آیه دیگری در قرآن به همین مطلب اشاره دارد : « و چه بسیار پیامبرانی که مردان الهی فراوانی به همراه آنها جنگ کردند ، آنها هیچگاه در برابر آنچه در راه خدا به ایشان می رسید سست نشدند و از خود ضعف نشان ندادند و تن به تسلیم ندادند و خدا صابران را دوست دارد » (11) ... این دو آیه به روشنی مطلب مورد نظر ما را بیان می کند ، که همراه بودن با امام معصوم و جنگ و جهاد با دشمنان دین و کفار و منافقین ، از دو حال که هر دو ، اتمام احسان نسبت به بندگان و دوستداران اهل بیت می باشد خارج نیست . یکی پیروزی و فتح و دیگری شهادت که هر یک امر یتحسین شده و نیکو هستند .
نکته دیگر در این بخش از زیارت توصیف امام با صفت (( منصور )) است که به این آیه از قرآن کریم اشاره دارد : « و همانا عهد ما درباره بندگانی که به رسالت فرستادیم ( چنین در علم ازلی ) سبقت گرفته است ، که البته آنها فتح و پیروزی یابند و همیشه سپاه ما ( بر دشمن ) غالب هستند » (12) ... این آیه از تحقق وعده الهی که همان پیروزی لشکر حق بر باطل و چیرگی جندالله و یاری خداوند نسبت به بندگان مرسل و مخلص است ، حکایت دارد . این مسأله از وعده های مسلّم و قطعی پروردگار و از سنّت های همیشگی مطرح شده است که تا حد زیادی قیام امام عصر (عج) را با توصیف کردن به کلمه منصور روشن می کند و پیروزی حتمی آن جناب را مبرهن می سازد . نکته آخر در این قسمت ، عبارتی است که امام منصور را در زمره اهل بیت محمد (ص) معرفی می کند و جایگاه اهل بیت را برای زائر از آنچه که هست روشنتر کرده ، تأکید می کند که امام پیروز و منصور و قائم از اهل بیت محمد (ص) است ، تا هر شبهه ای را در این زمینه رد کند .
پاورقی ها :
1- سوره نساء ، آیه 80
2- سوره فتح ، آیه 10
3- اشارات و تنبیهات ، جلد 3 ، صفحه 389
4- اصول کافی ، جلد 2 ، صفحه 41 ، کتاب الحجة ، حدیث 2
5- سوره توبه ، آیات 86 و 87
6- سوره توبه ، آیه 46
7- سوره اسراء ، آیه 20
8- مفاتیح الجنان ، دعای افتتاح
9- مثنوی معنوی ، دفتر سوم ، / 6
10- سوره توبه ، آیه 52
11- سوره آل عمران ، آیه 146
12- سوره صافات ، آیات 171 تا 173