در محضر استاد
| ۲۶ مهر ۱۳۸۸
سوالاتی پیرامون فلسفه آفرینش
1» اگر خدا جهان و انسان و مرا نمی آفرید چه می شد ؟
جواب : خداوند عزوجل قادر و مختار است . قهراً اگر خلق نمی فرمود ، عالم و جهانی نبود ولی خدا دائم الفیض است و بر این نکته روایت از امام باقر (ع) است که می فرماید : " این آدم ابوالبشر هزارمین و آخرین آدم ابوالبشر است " و مراد از دائم الفیض بودن یعنی همواره خلقت هم بوده است .
2» در روایت است که (( لولاک لما خلقت الافلاک ... )) سوال این است که یعنی چه پیامبر (ص) هدف خلقت جهان است ؟
جواب : چون خدا فاعل باالاراده است لذا غایت و هدف لازمه فعل ارادی است . هدف دوگونه است : هدف فاعلی و هدف فعلی ، هدف فاعلی در خدا معنی ندارد زیرا معنای آن نیاز است و خدا غنی است . ولی هدف فعلی یعنی مصلحت و حکمت فعل ، و به این معنا حکمت خلقت عالم برای وجود بشر است و مراد از بشر هم انسان کامل است که انبیاء و سرلوحه آنان پیامبر اسلام غرض از خلقت است . چون خلقت جهان فاقد انسان کامل بی معنی است .
3» می گویند خدا ما را آفرید که به کمال برسیم ، خوب کمال یعنی چه ؟ کمال برای چه بعد از رسیدن به کمال چه می شود ؟ می گویند به بهشت می روید ، خوب بعد از بهشت رفتن چه ؟ آیا تا ابد در بهشت رفتن خسته کننده نیست ؟
جواب : کمال سیر نهایی بشر است ، بشر دو سیر دارد ، سیر صعودی و سیر نزولی که از نهایت سیر صعودی به کمال تعبیر می شود و سیر نهایی عبودیّت در مقابل خداست . پس کمال سرمنزل نهایی سیر صعودی بشر است و وقتی که انسان به کمال رسید در جایگاه اصلی خود قرار می گیرد و این همان هدف از فعل خدا « خلقت » است ، چون تحقق فعل بدون غایت محال ، همچنان که تحقق فعل بدون فاعل محال است . ... بهشت خسته کننده نیست چون به فرموده قرآن « ان الدار الآخره لهی الحیوان » (سوره عنکبوت) ، حیات و زندگی در آخرت بیشتر پس لذّت هم بیشتر ، لذا خستگی و کهنگی در آن عالم نیست ، چون پرتوی از « کل یوم هو فی شأن » است .
4» اگر هدف از خلقت رسیدن به هدف نهایی است ، چرا خداوند همه کمالات را یکجا و بدون دردسر به او نداد ؟
جواب : خداوند موجوداتی را خلق فرموده که بالفعل کامل هستند ، مثل فرشتگان ، ولی رتبه و مقام انسان را ندارند و کمال در عالم ماده به همین دردسرها است ، یعنی انسان در این فراز و نشیب ها ساخته و پرداخته و به کمال واقعی خود می رسد .
5» اگر هدف اصلی آفرینش انسان رسیدن به قرب الهی است چرا غرایزی در او نهاده شده که او را بسوی لذت های مادی و ظواهر فریبنده دنیوی بکشاند و بیشتر مردم در برابر آنها آسیب پذیرند ؟ آیا این نقض غرض و خلاف حکمت نیست ؟
جواب : انسان موجود مادی است ، انسان مادی کمالش مهار کردن غرایز است و خود این غرایز عامل حرکت و انتخاب و عروج انسان است ، و این غرایز در انسان به منزله پر در پرندگان است که پرندگان بدون پر نمی توانند پرواز کنند انسان نیز بدون غرایز نمی تواند به کمال برسد .... مرغ را پر می برد تا آشیان ... پرّ مردم همّت است این را بدان .
6» خداوند ما را آفرید چون ما را دوست دارد و دوست داشتن نوعی نیاز است ، پس آیا خداوند نیازمند است که ما را آفریده است ؟
جواب : دوست داشتن خدا براساس لطف است نه نیاز ، وهواللطیف والخبیر ...
7» مگر خدای متعال از همه چیز بی نیاز نیست ، پس چه نیازی به آفرینش جهان داشت ؟ اگر بگویید خدا فیّاض است این سوال پدید می آید که پس خداوند باید جهان را بیافریند تا فیاض باشد ، آیا این نوعی نیاز نیست ؟
جواب : خلق عالم و ایجاد جهان همانگونه که گفته شد برای خدا غرض فاعلی ندارد ، چون خداوند عالم را از روی نیاز خلق نفرموده بلکه از روی اینکه قادر و عالم و دائم الفیض است ، آفریده . و فیض ریزش است نه نیاز .... !
8» اگر هدف از آفرینش ، فیّاضیت و رحمانیّت است چرا خداوند جهنم را آفرید ؟
جواب : جهنم بر اساس حکمت است ، چون خدا عادل است ، مجرم و متقی نباید مساوی باشند ، تساوی یعنی ظلم و خداوند از ظلم مبرا است .
9» هدف زندگی چیست ؟ معنی زندگی چیست ؟ از کجا بفهمیم که هدف را درست تشخیص داده ایم ؟
جواب : هدف زندگی بر اساس جهانبینی ها تفسیر مختلف دارد ولی بر اساس جهانبینی توحیدی نظم رفتار انسان در پرتو خدا باوری و خدا محوری ، با توکل به خدا در حل مشکلات و با امید به رحمت خدا ، و رسیدن به سعادت ابدی است ، چون در جهانبینی توحیدی این دنیا مقدمه آخرت و آخرت ابدی است ، و خدا ابزار تشخیص درست فهمیدن هدف را در ما خلق فرموده و آن عقل است ، پس با عقل راه را از چاه ، و معنای زندگی قابل فهم و توجیه است .
ادامه دارد ...